Bahasa Jawa Kelas 8 Spesial PTS Semester Ganjil 2021: Materi 1

Basa Jawa Kelas 8

SMP Maria Immaculata Cilacap

Kompetensi Dasar

3.1. Memahami teks cerita Ramayana (Resi Jatayu)

4.1. Menanggapi isi teks cerita Ramayana (Resi Jatayu)

PEKSI JATAYU SANG GARUDHA WICAKSANA

Resi Jatayu salah sawijining paraga ana ing crita Ramayana. Resi Jatayu iku manuk awujud garudha kang duweni watak wicaksana. Dheweke tansah eling marang sang Hyang Agung, mula banjur duweni jejuluk Resi. Resi Jatayu yaiku anak saka Resi Briswawa lan Dewi Brahmanistri. Dewi Brahmanistri yaiku anak wadon saka Dewa Brahma. Dadi, kena disimpulake yen Resi Jatayu yaiku wayahe Dewa Brahma.

Resi Jatayu duwe sedulur telu yaiku Garudha harna, Garudha Brihawan, lan Garudha Sempati. Resi Jatayu nalika isi enom, kekancan raket banget karo Raja Ayodya Prabu Dasarata. Prabu Dasarata iku bapake Prabu Rama. Nalika Dewi Sinta digeret digawa mabur dening Rahwana, Resi Jatayu aweh pitulungan. Resi Jatayu nyamber tangane Rahwana. Resi Jatayu ora tega krungu tangise Dewi Sinta.

Dewi Sinta kudu-kudua uwal saka panyekele Rahwana. Ananging tangani Rahwana nggegengi kuat tangan Sinta. Sinta ora bisa uwal. Kabeh perhiasane padha gogrok tiba ana ing lemah. Resi Jatayu kanthi sisa dayane nyerang Rahwana. Ananging tetep ora bisa. Dheweke malah diajar dening Prabu Rahwana. Resi Jatayu akhire swiwine sengkleh. Dheweke akhire tiba ana ing lemah.

Nalika iku, Rama lan Lesmana bingung goleki Dewi Sinta sing ilang saka kemahe. Rama lan Lesmana luru ngubengi alas Dhandaka. Nalika luru, akhire ketemu manuk Jatayu sing lagi sekarat. Rama age-age nulungi. Ananging, kahanane Jatayu wis ora bisa ditulungi. Resi Jatayu sadurunge nemahe seda, wadul marang Rama. Jatayu nyritakake menawa garwane yaiku Sinta diculik dening Raja Alengka Dasamuka. Durung rampung anggone matur ngucapake Alengka, banjur Resi Jatayu tumekaning pralaya.

Unsur intrinsik Crita Ramayana Lakon Resi Jatayu

Crita wayang iku kalebu karya sastra kaya dene cerkak lan novel, saengga bisa ditlesih unsur intrinsike. Unsur intrinsik yaiku unsur kang mbangun crita saka njero crita kasebut.

Kang kalebu unsure intrinsik yaiku:

1. Tema : Tema yaiku gagasan utawa pikiran dhasar. Tema minangka dhasare crita.

2. Tokoh (Paraga): Tokoh yaiku paraga kang ngalami prastawa utawa peran ing crita. Tokoh kaperang dadi loro yaiku tokoh punjer lan tokoh tambahan.

3. Wewatek : Watak yaiku ngenani nalar lan jiwane kang mbedakake paraga siji lan liyane. Dene wewatek yaiku carane panganggit nuduhake watake paraga.

4. Alur : Alur utawa plot mujudake reronceneng kedadean crita, digawe minangka lakuning crita. Alur kaperang dadi telu, yaiku:

a. Alur maju, yaiku lumakune crita diandharake manut urutane wektu

b. Alur mundur, yaiku lumakune crita diwiwiti saka wektu kepungkur

c. Alur campuran, yaiku lumakune crita campuran antarane alur maju lan mundur.

5. Latar : Latar yaiku, katrangan ngenani panggonan, wektu, lan swasana prastawa – prastawa kang kedadean ana ing sajroning crita.

6. Sudhut Pandhang : Sudhut pandhang yaiku, nuduhake kalungguhane paraga punjer (tokoh utama). Diarani sudhut pandhang wong kapisan yen paraga punjer

7. Amanat : Amanat yaiku, pesen utawa piweling kang kepengen diwedharake penganggit marang pamaca utawa pamireng.

Tembung lan tegese

Resi = pendhita tapa

Paraga = tokoh

Jejuluk = jeneng, peparab, aran

Uwal = pethal, ucul

Gogrog = tiba, ceblok

Luru = golek

Seda = mati

Pralaya = mati

Kunci: D, C, A, B, A